එංගලන්තයේ ලීඩ්ස් නගරයේ පොදු ප්රවාහන සේවා ඉතිහාසය තුළ සටහන් වූ වඩාත් ම විස්මිත නාණක විද්යාත්මක සොයාගැනීම සිදුවූයේ 1950 දශකයේ දීයි. ලීඩ්ස් නගර ප්රවාහන සේවයේ මුදල් අයකැමියෙකු ලෙස සේවය කළ ජේම්ස් එඩ්වර්ඩ්ස් හට දෛනික බස් සහ ට්රෑම් රථ ආදායම් ගණනය කිරීමේ දී බ්රිතාන්ය මුදල් පද්ධතියට අයත් නො වන ‘ව්යාජ’ හෝ ‘විදේශීය’ කාසි නිරන්තරයෙන් හමු වී තිබුණා. වෘත්තීය මට්ටමේ කාසි එකතු කරන්නෙකු නො වූව ද, ජේම්ස් මෙම අසාමාන්ය කාසි බැහැර කරනු වෙනුවට ඒවා සිය මුනුපුරා වූ පීටර් එඩ්වර්ඩ්ස් වෙත ලබා දීමට කටයුතු කළා. මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ, ආර්ථිකමය වශයෙන් වටිනාකමක් රහිත යැයි සැලකූ මෙම ‘ව්යාජ’ කාසි, පීටර් සහ ජේම්ස් විසින් අගනා නිධානයක් ලෙස සලකා සුරැකීමට පෙළඹීමයි. මෙය හුදු කුතුහලයකට වඩා, සාමාන්ය මිනිසුන් තුළ ඉතිහාසය සහ නන්නාදුනන සංකේත කෙරෙහි පවතින සහජ ආකර්ෂණය මනාව විදහා දක්වන අවස්ථාවක් ලෙස ඉතිහාසයට එක් වුණා. වසර දෙදහසකට වඩා පැරණි අතීතයක් ලීඩ්ස් නගරයේ සාමාන්ය බස් ගාස්තුවක් ලෙස සංසරණය වෙමින් පැවතීම, ඉතිහාසය සහ නූතනත්වය එකිනෙක මුණගැසෙන අපූර්ව සන්ධිස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගත හැකියි.
පීටර් එඩ්වර්ඩ්ස් විසින් පසු ව සිදු කරන ලද දීර්ඝ පර්යේෂණවලින් අනාවරණය වූයේ, ඔහුගේ සීයා විසින් ලබා දුන් මෙම ලෝකඩ කාසිය ක්රිස්තු පූර්ව පළමු සියවසේ දී ස්පාඤ්ඤයේ අන්දලූසියා කලාපයේ පිහිටි ‘ගාදීර්’ (Gadir) නම් ෆීනීෂියානු ජනාවාසයේ නිෂ්පාදිත සැබෑ ඓතිහාසික කාසියක් බවයි. ගාදීර් යනු ක්රිස්තු පූර්ව 12 වන සියවසේ දී ෆීනීෂියානුවන් විසින් බටහිර යුරෝපයේ පිහිටුවන ලද මුල් ම සහ වැදගත් ම වෙළඳ මධ්යස්ථානයක් ලෙස සැලකෙනවා. ක්රිස්තු පූර්ව පළමු සියවස වන විට මෙම කලාපය ෆීනීෂියානු, කාර්තේජ් සහ රෝම බලපෑම්වලට නතු වෙමින් පැවති සංක්රාන්ති සමයක පැවතීම මෙම කාසියට සුවිශේෂී වටිනාකමක් එක් කරනවා. කාසියේ මුහුණතෙහි ෆීනීෂියානු විශ්වාස අනුව ප්රධාන දෙවියෙකු වූ ‘මෙල්ගාර්ට්’ (Melqart) ගේ රුව සටහන් ව ඇති අතර, එහි ඔහු හර්කියුලිස්ගේ සිංහ හිසක් සහිත ශීර්ෂාභරණය පැළඳ සිටින ආකාරය නිරූපණය වී තිබෙනවා. මෙය හුදු ආගමික සලකුණක් පමණක් නොව, ෆීනීෂියානු මුහුදු ගමන්වල ශක්තිය සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳ සංකේතයක් ද වනවා. කාසියේ පිටුපස සටහන් ව ඇති බ්ලූෆින් ටූනා මසුන් දෙදෙනාගේ රුව මඟින් එකල ගාදීර්හි පැවති ප්රධානතම ආර්ථික ජීව රුධිරය වූ ධීවර කර්මාන්තය සහ සමුද්රීය වෙළඳාම නිරූපණය කෙරෙනවා. දේවත්වය සහ ආර්ථික සමෘද්ධිය මෙලෙස එක ම කාසියක මූර්තිමත් කිරීම හරහා එම ශිෂ්ටාචාරයේ ප්රමුඛතා පිළිබඳ මනා දෘෂ්ටිවාදයක් කාසි විද්යාඥයින්ට ලබා දෙනවා.
මෙම කාසිය සැතපුම් දහස් ගණනක් දුර ගෙවා, ලීඩ්ස් නගරයේ බස් රථයක මුදල් පෙට්ටියට පැමිණි ආකාරය පිළිබඳ අපරාධ පරීක්ෂණයක මෙන් හඹා යන අතීතය සැබවින්ම කුතුහලය දනවන සුළුයි. දෙවන ලෝක යුද්ධය නිමවීමෙන් පසු මධ්යධරණී කලාපයේ සේවය කළ බ්රිතාන්ය සොල්දාදුවන් නැවත සිය මව්බිමට පැමිණීමේ දී සිහිවටන ලෙස රැගෙන ආ කාසි මෙලෙස සාමාන්ය මුදල් සංසරණයට එක් වන්නට ඇති බවට ප්රබල අනුමානයක් පවතිනවා. පීටර් එඩ්වර්ඩ්ස් විසින් මෙම දුර්ලභ කාසිය මෑතක දී ලීඩ්ස් කෞතුකාගාරය වෙත පරිත්යාග කරන ලද අතර, එහි පුරාවිද්යා හා නාණක විද්යා භාරකරු වන කැට් බැක්ස්ටර් විසින් මෙය වසර 2,000ක් පැරණි ගාදීර් කාසියක් බව නිල වශයෙන් තහවුරු කරනු ලැබුණා.
ලීඩ්ස්හි නගර සභා මන්ත්රී සල්මා අරීෆ් ප්රකාශ කළේ, කෞතුකාගාරයක කාර්යභාරය වස්තූන් සංරක්ෂණය කිරීම පමණක් නොව, එවැනි වස්තූන් හරහා කියැවෙන කතන්දර මඟින් මිනිසුන් දිරිමත් කිරීම බවයි. ඇයගේ මෙම අදහස විවේචනාත්මක ව විග්රහ කිරීමේ දී පෙනී යන්නේ, මෙම කාසිය හුදු ලෝහ කැබැල්ලක් නොව, 1950 දශකයේ සාමාන්ය බස් මගියෙකුගේ එදිනෙදා ජීවිතය සහ වසර දෙදහසකට පෙර පැවති දියුණු ශිෂ්ටාචාරයක මහා ඉතිහාසය අතර පාලමක් ගොඩනැගීමට සමත් වී ඇති බවයි. ලෞකික බස් ගාස්තුවක් සහ අතීතයේ මහා ශිෂ්ටාචාරයක් අතර පවතින මෙම සහසම්බන්ධය, ඉතිහාසය අප අවට ඇති වඩාත් ම අනපේක්ෂිත ස්ථානවල සැඟවී ඇති බවට කදිම සාක්ෂියක් වනවා. ජේම්ස් එඩ්වර්ඩ්ස් සිය මුදල් පෙට්ටියෙන් සොයාගත් මෙම කාසියේ ගමන් මඟ සදාකාලික අබිරහසක් ව පවතිනු ඇති නමුත්, එය ලීඩ්ස් නගරයේ ඉතිහාසයට එක් කළ සංස්කෘතික අගය කිසි සේත් ම නො සලකා හැරිය නො හැකියි.
Live Science ඇසුරෙනි.
from Vidusara Science Magazine https://ift.tt/dQnxv1b
via Magazine
Post a Comment